|
Epidural
anestezi nedir?
Epidural anestezi vücudun belirli bir bölgesindeki ağrı iletimini durduran
bölgesel ya da lokal anestezi türlerinden birisidir. Anestezi uzmanı bir doktor
tarafından uygulanır. Doğum ağrısını kontrol altına almanın en etkili yöntemi
olmakla birlikte sadece bu amaçla kullanılmaz. Sezaryen başta olmak üzere bel
seviyesi altında yapılan pekçok ana cerrahi girişim epidural anestezi eşliğinde
yapılabilir.
Omuriliği çevreleyen ve dura adı verilen zarın etrafına lokal anestezik madde
verilerek ağrı uyarılarının beyine ulaşması engellenir. Eğer bu bölgedeki motor
işlevi sağlayan sinirler de etkilenirse tam bir anestezi meydana gelir ve
uygulama yapılan bölgenin altında kalan kısımda his ile birlikte hareket
kabiliyeti de ortadan kalkar. Kişi bu durumda bacaklarını ne hissedebilir ne de
oynatabilir. Bu sezaryen ameliyatlarında uygunanan epidural anestezidir. Oysa
doğumda amaç sadece ağrıyı gidermek olduğundan epidural aralığa daha az dozlarda
lokal anestezik ile birlikte güçlü ağrı kesiciler de verilir. Bu sayede motor
kayıp olmayacağından anne adayı ağrı duymadığı halde dokunmaları hissedebilir ve
bacaklarını oynatabilir. Lokal anestezik miktarı çok düşük tutularak anne
adayının doğum eylemi sırasında yürüyebilmesi dahi sağlanabilir.
Sipinal
anestezi nedir?
Anestezik ve ağrı kesici maddelerin dura zarının çevresine değil de zarı
geçtikten sonra omuriliği çevreleyen sipinal sıvının içine verilmesidir.
Epidural anestezinin etkisi yaklaşık 15-20 dakika içinde başlar ve uzun süre
devem edebilir. Oysa sipinal anestezi hemen etki eder ancak etkisi daha kısa
sürelidir. Bu nedenle sezaryen ameliyatarından önce hem epidural hem de sipinal
anestezi bir arada yapılır buna kombi ya da kombine anestezi adı verilir.
Epidural
anestezi ne zaman ve nasıl yapılır?
Vajinal doğumda rahim kasılmaları düzenli hale geldikten sonra ya da rahim
açıklığı 4 santimetreye ulaştığında epidural anestezi yapılabilir. Kasılmalar
düzensiz ise ya da erken dönemde takıldığında kasılmaların durmasına neden
olabileceğinden bu konuya dikkat edilmelidir.
Anne adayı yan yatar ya da oturur pozisyondayken kateterin takılacağı alan
antiseptik solüsyonlar ile temizlendikten sonra steril örtüler ile örtülür.
Kateter bel bölgesindeki omurgaların arasından girilerek yerleştirilir. Önce bu
bölgedeki cildi uyuşturmak için lokal anestezi yapılır. Ardından ince bir iğne
ile iki omurga arasından geçilerek epidural zara ulaşılır. Eğer sipinal anestezi
de uygulanacaksa çok ince biriğne ile bu zar da geçilerek subaraknoid boşluğa
girilir ve beyin omurilik sıvısının geldiği gözlendikten sonra ilaç verilir.Epiduralde
ise iğnenin arkasından çok ince bir kateter (boru, tüp) girilerek uygun mesafeye
kadar itilir ve bu kateter dura zarı çevresindeki epidural aralığa
yerleştirilir. Daha sonra iğne çıkartılır ve kateterin dışarıda kalan ucu
flasterler ile hastanın sırtı boyunca sabitlenir. Dışarıda kalan uçtan enjektör
yardımıyla ilaç verilebileceği gibi sürekli belirli dozda ilaç pompalayan
otomatik cihazlar da kullanılabilir. Kateter yerleştirildikten sonra ilk önce az
miktarda ilaç test dozu olarak verilir. Burada amaç olası bir alerjik ya da
aşırı reaksiyonun olup olmayacağını gözlemektir. Bu tür bir reaksiyonun olmadığı
gözlendikten sonra tedavi dozu verilir. Vajinal doğumlarda genelde sipinal
anestezi uygulanmaz. Bu nedenle kateter yerleştirilip tedavi dozu verildikten
15-20 dakika sonra anne adayı kasılmaları hissetmesine rağmen ağrı duymamaya
başlar. Doğum uzadığında ve ilacın etkisi azalıp hasta ağrı duymaya başladığında
ek dozlar verilir. Bu şekilde doğum gerçekleştirildikten sonra epizyotomi de ek
bir anesteziye gerek kalmadan kolaylıkla dikilebilir.
Vajinal doğumu takiben hemen, sezaryeni takiben ise 24 saat sonra kateter
çıkartılarak uygulmaya son verilir. Kateterin çıkartılması sırasında hasta
hiçbir rahatsızlık duymaz.
Epidural kateter takılması hasta açısından kolay tolere edilebilir, acısız ve
rahat bir uygulamadır. Kateterin epidural boşluğu girdiği anda bacakta elektrik
çarpmasına benzer bir his oluşması dışında hastaya ratahsızlık vermez. Epidural
anestezi uygulamasında en önemli nokta işlemi yapan anestezi uzmanının
tecrübesidir.
Epidural
anestezinin avantajları nelerdir?
- Doğum ağrılarının giderilmesinde en etkili yoldur
- Genel anesteziye göre komplikasyon riski daha az
olduğundan tercih edilmelidir.
- Annenin bilinci açık olduğu için sezaryen sırasında
doğuma katılabilir, ameliyat devam ederken bebeğini kucağına alabilir.
- Uygun zamanda takıldığında normal doğumun ilerlemesini
hızlandırır
Epidural anestezinin komplikasyonları ve yan
etkileri nelerdir?
Epidural anestezide risk zannedilenin aksine deneyimli uzmanlar tarafından
yapıldığında son derece azdır.
· En sık görülen yan etki ani tansiyon
düşmesidir. Omurilik içinde ağrı ve motor iletimi sağlayan sinirler dışında
istemsiz çalışan kasların fonksiyonlarını kontrol eden sinir lifleri de bulunur.
Bu liflerin etkilenmesi durumunda kan damarlarında gevşeme ve genişleme meydana
gelerek tansiyon düşüklüğü ortaya çıkabilir. Bu ani tansiyon düşmesinin önüne
geçmek için işlemden hemen önce damar yolundan yaklaşık 1 litre sıvı hızlı bir
şekilde verilerek damar yolunun dolması sağlanırsa sorun yaşanmaz.
· Anestezinin yetersiz olması ya da
tek taraflı olması. Bu gibi durumlarda kateterin çıkartılarak yeniden takılması
gerekebilir.
· Dura zarının yırtılıp sıvının dışarı
kaçmasına bağlı olarak görülebilen başağrısı. Nadir olarak görülen bu durumda
işlemden sonra 1-3 gün içinde şiddetli başağrıları yaşanabilir. Ağrılar
dayanılmaz olur ise epidural kateterin yerleştirildiği alana pıhtı yaması
yapılabilir.
· Kullanılan ilaçlara bağlı olarak
hafif alerjik bir reaksiyon gelişebilir ve hastada yaygın kaşıntı ortaya
çıkabilir.
· Anne adayı etkili bir şekilde
ıkınamaz ise doğumun ikinci evresi uzayabilir ve vakum ya da forseps uygulanması
gerekebilir.
· Nadiren işlem sonrası idrar yapmada
geçici zorluk görülebilir.
· Çok nadir olarak enfeksiyon
gelişebilir.
· Felç çok çok nadiren görülen bir
komplikasyondur.
Kimlerde epidural anestezi uygulanmaz?
- Kanana bozukluğu olması
- Antikoagülan tedavi alınması
- Uygulama bölgesinde enfeksiyon varlığı
- Trombosit düşüklüğü saptanması
- Anne adayının uygulamayı reddetmesi
durumlarında epidural anestezi
uygulanmaz.
Epidural anestezi hem vajinal hem de
sezaryen ile doğumların son derece konforlu ve keyifli geçmesini sağlayan, 25
yıldır yaygın bir şekilde güvenle uygulanan modern bir tıbbi yaklaşımdır. Her
anne adayı bu uygulamadan yararlanması için teşvik edilmelidir.
|
